Grupet e Gjakut, Përcaktimi i Grupeve të Gjakut dhe Transfuzioni i Gjakut

Zbulimi i Grupeve të Gjakut

Eksperimentet me Transfuzionin e Gjakut, transferimi i gjakut apo komponenteve të gjakut nga një person në tjetrin, ka qenë një brengë e madhe pë qindra vjet. Shumë pacient kanë vdekur, por kjo ka ndodhur vetëm deri në vitin 1901, kur shkencëtari Austrian Karl Landsteiner zbuloi grupet e gjakut të njerëzve, me të cilat transfuzionet e gjakut kanë qenë më të sigurta.

Përzierja e gjakut të dy njerëzve mund të shkaktoj bllokimin dhe aglutimin e gjakut. Kjo mund të shkaktoj reaksione toksike dhe mund të ketë reaksione me pasoja fatale. Karl Landsteiner zbuloi se ky është një reaksion imunologjik, i cili ndodh kur marrësi i gjakut ka antitrupa kundër qelizave të gjakut të dhuruesit.
Puna e Karl Landsteinerit e bëri të mundshme të përcaktohen grupet e gjakut dhe kjo e shtroi rrugën që transfuzioni i gjakut të jetë i sigurtë. Për këtë zbulim ai u shpërblye me çmimin  Nobel në Mjekësi  në vitin 1930.

Cila është përbërja e gjakut?

Njeriu i rritur në qarkullimin e gjakut ka rreth 4–6 litra gjak në trup. Në mes tjerash, gjaku bën transportimin e Oksigjenit në të gjitha pjesët e trupit.

Gjaku përmban disa tipe të qelizave, të cilat notojnë nëpër lëngun e quajtur Plazma.

Eritrocitet (Qelizat e kuqe të gjakut) përmbajnë hemoglobinë, një proteinë e cila e lidh oksigjenin. Qelizat e kuqe të gjakut transportojnë oksigjenin dhe e largojnë dioksidin e karbonit nga indet e trupit.

Leukocitet (Qelizat e bardha të gjakut) i luftojnë infeksionet e ndryshme.

Trombocitet bëjnë mpiksjen e gjakut, p.sh. kur shkaktohet ndonje plagë me gjakderdhje.

Plazma përmbanë kripëra dhe proteina të ndryshme.

 Cilat janë grupet e gjakut?

Dallimet në gjakun e njeriut janë në prezencën ose mosprezencën e molekulave të caktuara proteinike të quajtura antigjene dhe antitrupa. Antigjenet janë të lokalizuara në sipërfaqe të qelizave të kuqe të gjakut (eritrocite), ndërsa antitrupat janë në plazmë të gjakut. Individët kanë tipe dhe kombinime të ndryshme të këtyre molekulave. Grupi i gjakut, të cilit ju i përkisni, varet nga trashëgimia prindërore.

Janë rreth 20 sisteme gjenetike të grupeve të gjakut të njohura deri më sot, por sistemi ABO dhe Rh i grupeve të gjakut është më i rëndësishmi i shfrytëzuar për transfuzionet e gjakut. Jo të gjitha grupet e gjakut janë kompatibile me njëra-tjetrën. Përzierja e grupeve jokompatibile të gjakut shkakton aglutinimin e gjakut, i cili mund ta rrezikoj jetën e pacientit.

Laureati i çmimit Nobel, Karl Landsteiner ishte i përfshirë në zbulimin e të dy sistemeve të grupeve të gjakut ABO dhe Rh.

Sistemi ABO i grupeve të gjakut

Në pajtim me sistemin ABO të grupeve të gjakut, janë katër grupe të ndryshme të gjakut: A, B, AB apo 0 (zero).

Grupi i Gjakut A
Nëse ju i takoni grupit A të gjakut, atëherë ju keni A antigjenet ne sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut dhe B antitrupat në plazmën tuaj të gjakut.

Grupi i gjakut B
Nëse ju i takoni grupit B të gjakut, atëherë ju keni B antigjenet ne sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut dhe A antitrupat në plazmën tuaj të gjakut.

Grupi i Gjakut AB
Nëse ju i takoni grupit AB të gjakut, atëherë ju keni të dy A dhe B antigjenet ne sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut ndërsa nuk keni as A as B antitrupat në plazmën tuaj të gjakut.

Grupi i gjakut 0
Nëse ju i takoni grupit O (zero) të gjakut, atëherë ju nuk keni as A as B antigjenet ne sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut,por ju keni të dy A dhe B antitrupat në plazmën tuaj të gjakut.

Sistemi Rh faktor i grupeve të gjakut

Shumë njerëz gjithashtu e kanë edhe të ashtuquajturin Rh faktor në sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut. Ky gjithashtu është një antigjen dhe ata të cilët e përmbajnë këtë quhen Rh+(pozitiv). Ata të cilët nuk e përmbajnë këtë antigjen quhen Rh- (negativ). Personi që ka gjakun Rh-, natyrisht nuk ka Rh antitrupa në plazmën e gjakut. Por personi me gjakun Rh- mund të krijoj Rh antitrupa në plazmën e gjakut, nëse ai apo ajo marrin gjak nga personi me gjakun Rh+, Rh antigjenet e të cilit mund të shkaktojnë krijimin e Rh antitrupave. Personi me gjakun Rh+ mund të marr gjak nga personi me gjakun Rh- pa kurrfarë problemi.

Përcaktimi i grupeve të gjakut

Në pajtim me sistemin e grupeve të gjakut të shpjeguar më lartë, ju mund ti takoni njërit prej këtyre 8 grupeve të gjakut:

A e dini Ju se cilit prej këtyre grupeve i takoni?

Transfuzionet e gjakut – kush mund të pranoj gjak nga kush?

Natyrisht çdoherë mund ti dhurohet gjak i grupit A personit që e ka grupin A të gjakut, gjakun e grupit B personit që e ka grupin B të gjakut dhe kështu me radhë. Por nganjëherë pacienti mund të merr gjak edhe të ndonjë grupi tjetër.

Një transfuzion do të ishte i sukseshëm nëse një person, i cili do të merr gjak e ka një grup të gjakut që nuk ka asnjë antitrup kundër antigjeneve të gjakut të dhuruesit. Por në të kundërtën mund të ketë pasoja për pacientin.